سندروم پیریفورمیس یکی از مشکلات اسکلتی-عضلانی است که میتواند باعث درد و ناراحتی در ناحیه کمر، لگن و پا شود. این وضعیت زمانی رخ میدهد که عضله پیریفورمیس، که در عمق باسن قرار دارد، دچار التهاب، اسپاسم یا سفتی شود و به عصب سیاتیک فشار وارد کند. نتیجه این فشار میتواند درد تیرکشنده، بیحسی، سوزنسوزنشدن و حتی ضعف در پا باشد. بسیاری از افراد این علائم را با مشکلات دیگر ستون فقرات اشتباه میگیرند، اما تشخیص درست و درمان مناسب میتواند به کاهش درد و بهبود کیفیت زندگی کمک کند.
منظور از سندروم پیریفورمیس چیست؟
سندروم پیریفورمیس (Piriformis) یک بیماری دردناک است که به دلیل تحریک یا فشرده شدن عصب سیاتیک در نزدیکی عضله پیریفورمیس ایجاد میشود. عضله پیریفورمیس از پایین ستون فقرات به بالای ران امتداد دارد و از “بریدگی سیاتیک” عبور میکند، جایی که عصب سیاتیک به پاها میرود، به همین دلیل، برخی اوقات به آن “سیاتیک پیریفورمیس” نیز گفته می شود. در این منطقه که عضله و عصب در نزدیکی یکدیگر قرار دارند، فشار وارد شده به عصب میتواند منجر به درد و التهاب شود.
علائم گرفتگی عضله پیریفورمیس
سندرم پیریفورمیس معمولا با علائمی مشابه با سیاتیک همراه است که شایع ترین آن ها شامل موارد زیر است:
- درد، سوزن سوزن شدن یا بیحسی در عضله باسن
- درد مبهم در ناحیه باسن
- درد در پشت ران، ساق پا و حتی پا
- درد هنگام بالا رفتن از پلهها یا تپهها
- افزایش درد پس از نشستن طولانیمدت
- گزگز یا بیحسی در باسن و پشت ساق پا
- مشکل در نشستن یا احساس ناراحتی هنگام نشستن
- تشدید درد در حین فعالیت بدنی
- درد شدیدی که ناحیه پایین تنه را درگیر کرده و ممکن است ناتوانکننده باشد
عوامل تشدید کننده گرفتگی عضله پیریفورمیس
گرفتگی پیریفورمیس به دلایل مختلفی ایجاد میشود که بیشتر به فشار یا آسیب به عضله پیریفورمیس و عصب سیاتیک مربوط است. شایعترین علل این سندرم عبارتند از:
1- فعالیت بدنی و ورزشهای سنگین
تمریناتی مانند دویدن، پریدن، بالا رفتن از پلهها و سایر فعالیتهایی که عضله پیریفورمیس را تحت فشار قرار میدهند، میتوانند باعث التهاب، اسپاسم و تشدید درد شوند.
2- نشستن طولانی مدت
ماندن در یک وضعیت ثابت برای مدت طولانی، مانند نشستن طولانیمدت، باعث سفت شدن عضلات باسن و افزایش فشار بر روی عصب سیاتیک میشود که در نتیجه درد و ناراحتی به وجود میآید.
✍️ بیشتر بخوانید: درد لگن در زنان از علائم خطر تا راه درمان
3- حرکات خاص و تکراری
انجام حرکاتی مثل خم شدن به جلو یا چرخاندن لگن، یا فعالیتهای تکراری که ناحیه پایینتنه را درگیر میکند، میتواند فشار زیادی به عضله پیریفورمیس وارد کرده و موجب بدتر شدن درد شود.
4- استرس و تنش عضلانی
استرس میتواند باعث اسپاسم عضلات و افزایش شدت درد شود، بهویژه زمانی که عضله پیریفورمیس تحت فشار قرار گیرد و به عصب سیاتیک فشار وارد کند.
5- آسیبهای فیزیکی و تروما
تصادفات یا ضربههای شدید، مانند سقوط بد یا زخمهای نافذ، میتوانند به عضله پیریفورمیس آسیب رسانده و باعث التهاب و درد شوند.
6- آناتومی غیرطبیعی یا مشکلات ساختاری
در برخی افراد، مسیر غیرطبیعی عصب سیاتیک یا وجود عضله پیریفورمیس غیرمعمول میتواند فشار اضافی بر عصب وارد کرده و باعث ایجاد سندرم پیریفورمیس شود.
رفع گرفتگی عضله پیریفورمیس
برای رفع گرفتگی پیریفورمیس، استفاده از داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی مانند ناپروکسن یا بروفن میتواند به کاهش التهاب و درد کمک کند. همچنین، داروهایی برای کاهش اسپاسم عضلانی مانند شلکنندههای عضلانی ممکن است تجویز شوند. درمان فیزیوتراپی و انجام تمرینات کششی نیز به رفع گرفتگی عضله کمک میکند. در بیشتر موارد، با این اقدامات فشار از روی عصب برداشته شده و علائم بیماری کاهش مییابد.
راه های تقویت عضله پیریفورمیس
برای بهبود و درمان سندروم پیریفورمیس، انجام تمرینات اصلاحی و کششی نقش مهمی دارد. این تمرینات به کاهش فشار روی عصب سیاتیک، آزادسازی عضله پیریفورمیس و بهبود انعطافپذیری کمک میکنند. در جدول زیر چند حرکت اصلاحی مفید برای گرفتگی پیریفورمیس آورده شده است:
| تمرین | هدف | نحوه انجام | نکات مهم |
|---|---|---|---|
| کشش پیریفورمیس | کاهش فشار روی عصب سیاتیک و تسکین درد | به پشت دراز بکشید، یک زانو را خم کرده و مچ پا را روی زانوی مقابل قرار دهید. ران زانوی مقابل را به سمت سینه بکشید. | کشش را به آرامی انجام دهید و 30 ثانیه نگه دارید. |
| کشش همسترینگ | کاهش فشار روی عصب سیاتیک | روی زمین بنشینید، یک پا را دراز کرده و پای دیگر را خم کنید. به آرامی به سمت پای دراز شده خم شوید. | پشت زانو را صاف نگه دارید و کشش را 30 ثانیه نگه دارید. |
| تمرین پل | تقویت عضلات باسن و کمر | به پشت دراز بکشید، زانوها را خم کرده و کف پاها را روی زمین قرار دهید. باسن را از زمین بلند کنید. | باسن را سفت نگه دارید و 10 تکرار انجام دهید. |
| چرخش لگن | کاهش گرفتگی و درد سیاتیک | به پشت دراز بکشید، زانوها را خم کرده و کف پاها را روی زمین قرار دهید. لگن را به آرامی به یک طرف بچرخانید. | حرکت را به آرامی انجام دهید و 10 تکرار در هر طرف انجام دهید. |
| چرخش خارجی لگن | کاهش تنش عضلانی | به پشت دراز بکشید، زانوها را خم کرده و کف پاها را روی زمین قرار دهید. زانوها را به آرامی از هم دور کنید. | حرکت را به آرامی انجام دهید و 10 تکرار انجام دهید. |
| کشش عضلات چهارسر ران | بهبود تعادل عضلانی در لگن | بایستید، یک پا را خم کرده و پاشنه پا را به سمت باسن ببرید. پا را با دست بگیرید. | زانوها را کنار هم نگه دارید و کشش را 30 ثانیه نگه دارید. |
| تمرین گربه و گاو | افزایش انعطافپذیری ستون فقرات | روی دستها و زانوها قرار بگیرید. با قوس دادن به پشت، سر را به سمت پایین بیاورید (گربه). سپس با پایین آوردن شکم، سر را به سمت بالا بیاورید (گاو). | حرکت را به آرامی انجام دهید و 10 تکرار انجام دهید. |
تشخیص سفتی و گرفتگی پیریفورمیس
تشخیص گرفتگی پیریفورمیس معمولا از طریق گرفتن تاریخچه علائم بیمار و انجام معاینه فیزیکی توسط پزشک انجام میشود، چرا که هیچ آزمایشی نمیتواند به طور قطعی این بیماری را تشخیص دهد. بهترین متخصص ارتوپد با انجام حرکات خاصی علائم را تحریک کند تا مشخص شود که آیا درد و گرفتگی مربوط به عضله پیریفورمیس است یا خیر. همچنین، از آنجا که علائم این سندرم ممکن است شبیه سایر بیماریها مانند فتق دیسک باشد، پزشک ممکن است آزمایشهای زیر را برای رد کردن علل دیگر فشردگی عصب سیاتیک درخواست کند:
- سونوگرافی
- توموگرافی کامپیوتری (CT) اسکن
- تصویربرداری رزونانس مغناطیسی (MRI)
- الکترومیوگرام (EMG)، آزمایشی که فعالیت الکتریکی عضلات را ثبت می کند
درمان قطعی سندروم پیریفورمیس
درمان سندرم پیریفورمیس بر کاهش درد و التهاب، بهبود انعطاف پذیری و تقویت عضلات اطراف لگن تمرکز دارد. درمانهای غیرجراحی معمولا ابتدا امتحان میشوندکه شامل موارد زیر است:
↲ درمان دارویی سندروم پیریفورمیس
داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی (NSAIDs) مانند آسپرین، ایبوپروفن و ناپروکسن میتوانند به کاهش التهاب و درد ناشی از گرفتگی پیریفورمیس کمک کنند. این داروها بهطور معمول بدون نسخه قابل تهیه هستند و اثرات تسکینی دارند.
↲ درمان سندروم پیریفورمیس با طب سوزنی
طب سوزنی با شل کردن عضلات سفت، بهبود گردش خون و تنظیم سیستم عصبی میتواند به تسکین درد ناشی از سندروم پیریفورمیس کمک کند. این روش درمانی بیخطر و بدون عوارض جانبی داروهای ضد درد، یک گزینه موثر برای کاهش درد سیاتیک است.
↲ تزریق در عضله پیریفورمیس
تزریق کورتیکواستروئید یا بیحسکننده در عضله پیریفورمیس میتواند به کاهش التهاب و تسکین درد کمک کند. همچنین، شلکنندههای عضلانی و سم بوتولینوم (بوتاکس) برای کاهش سفتی عضلانی و فشردگی عصب سیاتیک توصیه میشوند.
↲ فیزیوتراپی در سندروم پیریفورمیس
فیزیوتراپی در درمان سندروم پیریفورمیس با تمرینات کششی و تقویتی به کاهش درد و بهبود حرکت کمک میکند. استفاده از سرما یا گرما و روشهایی مانند یونتوفورزیس نیز میتوانند به تسکین عضلات و کاهش التهاب کمک کنند. فیزیوتراپیست آموزشدیده با این روشها به شما کمک میکند تا وضعیت عضلات و عصب سیاتیک بهبود یابد.
↲ کشش عضله پیریفورمیس
کشش عضله پیریفورمیس با تمرینات مناسب به شل شدن عضله و افزایش انعطافپذیری آن کمک میکند. این تمرینات باعث بهبود دامنه حرکتی و کاهش اسپاسم عضلانی، همراه با افزایش جریان خون در ناحیه پیریفورمیس میشوند.
اهمیت درمان به موقع گرفتگی عضله پیریفورمیس
درمان به موقع گرفتگی پیریفورمیس بسیار مهم است، زیرا در صورت عدم درمان، ممکن است فشار بیشتری به عصب سیاتیک وارد شده و درد و ناراحتی بیشتری ایجاد شود. با درمان زودهنگام، میتوان از بروز مشکلات جدیتر مانند بیحسی یا ضعف در پاها جلوگیری کرد. همچنین، کاهش التهاب و اسپاسم عضلانی باعث بهبود دامنه حرکتی و کیفیت زندگی میشود.
*~ سوالات متداول درباره سندروم سیاتیک پیریفورمیس ~*
سندروم پیریفورمیس زمانی اتفاق میافتد که عضله پیریفورمیس به عصب سیاتیک فشار وارد کرده و باعث درد و بیحسی در باسن و پاها میشود.
بله، طب سوزنی با شل کردن عضلات و بهبود گردش خون، به کاهش درد و تسکین علائم سندروم پیریفورمیس کمک میکند.
با انجام تمرینات کششی و تقویتی منظم، رعایت وضعیت صحیح بدن هنگام نشستن یا ایستادن و اجتناب از فعالیتهای سنگین میتوان از پیشرفت بیماری جلوگیری کرد.