درمان سیاه شدن سر استخوان ران (نکروز)

نکروز آواز کولر سراستخوان ران (Avascular Necrosis of the femoral head) که با نام استئونکروز (Osteonecrosis) نیز شناخته می شود، در زبان عامیانه به عنوان سیاه شدن سر استخوان ران یا مفصل لگن شهرت دارد، در صورت بی‌توجهی می‌تواند منجر به تخریب کامل مفصل و نیاز به جراحی تعویض مفصل شود. این بیماری زمانی رخ می‌دهد که خون‌رسانی به سر استخوان ران کاهش یافته یا متوقف شود و سلول‌های استخوانی شروع به مردن کنند. شاید در نگاه اول ترسناک به نظر برسد، اما خبر خوب این است که اگر به موقع تشخیص داده شود، امکان درمان و جلوگیری از پیشرفت بیماری وجود دارد که در ادامه این مقاله به طور کامل به آن خواهیم پرداخت.

منظور از سیاه شدن سر استخوان ران چیست؟

همان طور که در ابتدا اشاره شد، سیاه شدگی سر استخوان ران زمانی اتفاق می افتد که به دلایل مختلف جریان خون به بافت استخوانی ران مسدود شود. به طورکلی استخوان ها دائماً در حال تغییر هستند، زیرا سیستم اسکلتی بدن بافت استخوانی جدیدی را جایگزین بافت استخوانی پیر کرده و در نهایت بافت پیر تجزیه شده و می میرد. خون حامل مواد مغذی و اکسیژن مورد نیاز استخوان ها برای سالم ماندن و بازسازی است. بدون جریان خون، سیستم اسکلتی بدن نمی تواند بافت استخوانی جدید را با سرعت کافی بسازد.

در واقع، استخوانی که در اثر این بیماری دچار مرگ شده است، کارایی و سختی و مقاومت خود را از دست خواهد داد. این استخوان در حالت عادی و در زمانی که دچار مرگ نشده بود به راحتی وزن بالا تنه را تحمل می کند، اما وقتی که در اثر بیماری نرم شد دیگر توانایی سابق را نخواهد داشت. این امر موجب می شود که استخوان، وزن بالا تنه را نتواند تحمل کند و شروع به تغییر شکل کند و شکل اش تغییر می کند. تغییر شکل در این استخوان به این گونه است که به مرور زمان پهن می شود و شکل گرد و کروی خود را از دست خواهد داد. این تغییر شکل در سطح بالایی استخوان بروز خواهد کرد که بیشترین نیروها نیز به همین قسمت استخوان وارد می شود.

بعد از اینکه سر استخوان تغییر کرد، شکل جدید استخوان با سایر قسمت های بدن هماهنگی نخواهد داشت. در حقیقت انحنای سر استخوان ران یا همان فمور و حفره استابولوم دارای هماهنگی سابق با استخوان تغییر کرده نخواهند بود. به همین دلیل این دو استخوان در ناحیه مفصل به راحتی و آسانی حرکت نمی کنند و این امر موجب می شود که دو سطح ناهماهنگ ساییدگی را در یکدیگر به وجود بیاورند که این موضوع باعث می شود مفصل نیز دچار ساییدگی بشود.

علت های سیاه شدن سر استخوان ران در ناحیه لگن

هر عامل یا عارضه ای که به واسطه آن خون رسانی به استخوان سر ران دچار اختلال شده و یا به کلی مختل شود، باعث ایجاد بیماری سیاه شدگی سر استخوان ران خواهد شد. برخی از مهم ترین این علت ها عبارتند از:

• استفاده از الکل و مواد مخدر تزریقی
• داروهای چاقی
• عفونت مفصل ران
• بیماری کرونا
• مصرف داروهای حاوی کورتون یا کورتیکوستروئیدها
• عارضه لغزش سر استخوان ران
• شکستگی گردن استخوان ران یا در رفتگی مفصل ران
• غواصی حرفه ای به مدت طولانی
• کم خونی داسی شکل، بیماری گوشه، بیماری کرون و لوپوس، در آرتریت روماتوئید،التهاب لوزالمعده
• عارضه دررفتگی مادرزادی مفصل ران

علائم و نشانه های بیماری سیاه شدن سر استخوان ران

مهم ترین نشانه در این بیماری دردناک بودن ناحیه ران است که اغلب در کشاله ران و در قسمت جلویی ران حس می شود. این درد در اوایل شروع بیماری شدت کمی را دارد و فقط زمانی که فعالیت بدنی شدید باشد بروز می کند. اما با رشد و افزایش شدت بیماری، بیمار حتی در فعالیت های روزانه نظیر راه رفتن نیز دچار درد در ران می شود. وقتی که بیماری به اوج خود برسد بیمار حتی در زمان استراحت نیز حس درد را خواهد داشت. این درد امکان انتشار به ناحیه ران و لگن و حتی زانو را نیز خواهد داشت.

در طی پیشروی و وخیم شدن بیماری، مفاصل بیمار خشک شده و در انجام حرکت هایش دچارمحدودیت هایی می شود که سبب ایجاد مشکل در راه رفتن بیمار می گردد. علت این امر این است که سر استخوان ران تغییر شکل می دهد و کوتاه می شود. به همین دلیل اندام تحتانی نیز کوتاه شده و این کوتاهی باعث می شود لنگ زدن بیمار افزایش پیدا کند. اگر بیماری به مدت طولانی در بدن فرد بیمار باقی بماند باعث می شود که ران و عضلات لگن فرد نیز لاغر و ضعیف شوند.

علائم نکروز آواسکولار چگونه تشخیص داده می‌شود؟

نکروز آواسکولار اغلب در مراحل اولیه بدون علامت آشکار است و همین موضوع تشخیص آن را دشوار می‌کند. با پیشرفت بیماری، درد مبهم و پیوسته‌ای در ناحیه ران، کشاله‌ران یا باسن ظاهر می‌شود که ابتدا هنگام فعالیت احساس می‌شود و به مرور حتی در حالت استراحت هم ادامه پیدا می‌کند. محدودیت در حرکت مفصل، دشواری در نشستن یا راه رفتن طولانی و در نهایت لنگش از علائم شایع این بیماری هستند. برای تشخیص قطعی، پزشک علاوه بر معاینه فیزیکی، از ابزارهای تصویربرداری مانند رادیوگرافی و MRI استفاده می‌کند که حساس‌ترین روش برای شناسایی مراحل اولیه نکروز است.

سیاه شدن سر استخوان ران در کودکان

سیاه شدن سر استخوان ران در کودکان با نام بیماری پرتس (Perthes) شناخته می شود. این بیماری اصلی ترین دلیل سیاه شدگی استخوان ران در کودکان بین سنین 4 تا 10 به شمار می رود که معمولا فقط یک لگن را درگیر می کند. اما ممکن است که هر دو لگن در برخی از کودکان را در زمان‌های مختلف تحت تأثیر قرار دهد. بیماری پرتس زمانی رخ می دهد که خون بسیار کمی به قسمت توپ مفصل ران (سر استخوان ران) وارد شود. بدون خون کافی، این استخوان ضعیف شده و به راحتی می‌شکند. اگرچه علت کاهش موقت جریان خون به سر استخوان ران ناشناخته باقی مانده است، اما این عارضه در پسران حدود چهار برابر بیشتر از دختران شایع است.

چه عواملی خطر ابتلا به نکروز ران را افزایش می‌دهند؟

عوامل زیر می‌توانند جریان خون به سر استخوان ران را مختل کرده و ریسک ابتلا به نکروز آواسکولار را افزایش دهند. که آگاهی لازم و شناخت این عوامل به شما کمک می‌کند تا با پیشگیری مناسب، احتمال بروز بیماری را تا حد زیادی کاهش دهید:

عوامل پزشکی	عوامل سبک زندگی
مصرف کورتون طولانی‌مدت	مصرف زیاد الکل
بیماری‌های خونی	سیگار کشیدن
ضربه یا شکستگی لگن	اضافه وزن

بهترین زمان برای درمان نکروز آواسکولار چه موقع است؟

موثرترین زمان برای درمان نکروز آواسکولار مراحل اولیه بیماری است؛ زمانی که هنوز تخریب گسترده در استخوان رخ نداده و سر استخوان ران شکل طبیعی خود را حفظ کرده است. در این مرحله، درمان‌های غیرجراحی مانند دارو، فیزیوتراپی، کاهش فشار روی مفصل و حتی روش‌های جراحی کم‌تهاجمی مثل دکمپرشن بیشترین اثر را دارند و می‌توانند روند پیشرفت بیماری را متوقف یا به‌طور چشمگیری کند کنند. 

اما اگر تشخیص دیر صورت بگیرد و استخوان دچار فروریزش شود، گزینه‌های درمانی محدود به جراحی‌های پیچیده‌تر مانند تعویض مفصل ران خواهد بود. بنابراین، تشخیص سریع و شروع درمان به موقع، کلید اصلی حفظ سلامت مفاصل و جلوگیری از ناتوانی‌های بعدی است.

روش های درمان سیاه شدن سر استخوان ران

به طور کلی، روش درمان این عارضه به دو دسته درمان غیرجراحی و جراحی تقسیم بندی می شود. درمان غیرجراحی با تجویز دارو انجام می شود و اغلب در ده درصد افرادی که آسیب جدی به واسطه این بیماری پیدا نکرده اند، جواب می دهد. در اکثر موارد روش جراحی به عنوان درمان قطعی برای سیاه شدن سر استخوان ران محسوب می شود.

عمل جراحی غالب ترین راه حل درمان بیماری سیاه شدن سر استخوان لگن است. اگر بتوان این بیماری را در مراحل اولیه پیش روی بیماری تشخیص داد، امکان اینکه خون رسانی در قسمت سر استخوان ران را بتوان دوباره احیا کرد وجود دارد که این امر به درمان بیماری کمک می کند.

↫ بهترین روش درمان سیاه شدگی استخوان سر ران از زبان دکتر کاوه قرنی زاده:

در درمان این بیماری از عمل جراحی باید استفاده کرد که معمول ترین عمل جراحی ها، جراحی دکمپرشن سر استخوان ران (Decompression) است. در این روش به منظور کاهش فشار داخلی استخوان و درد بیمار به وسیله مته ای که دارای سری به قطر چند میلی متر است، در ناحیه سر و گردن استخوان ران یک یا چند تونل را به وجود می آورند. برای انجام این عمل یک شکاف خارجی در ناحیه خارجی لگن به وجود می آورند که به وسیله آن شکاف پزشک می تواند رادیوگرافی کامپیوتری را هدایت کند و تونل های سر ران را به وجود بیاورد.

اما اگر بیماری به قدری پیشرفته باشد که سر استخوان ران را دچار تغییر شکل کرده باشد دیگر این روش درمانی کارایی ندارد و باید از مفصل مصنوعی استفاده شده و مفصل ران تعویض شود. در چنین مواردی که دارودرمانی و جراحی دکمپرشن سر استخوان ران موفقیت آمیز نیست، جراحی تعویض مفصل ران انجام خواهد شد.

جراحی دکمپرشن چیست و چگونه انجام می‌شود؟

جراحی دکمپرشن (Core Decompression) روشی است که در مراحل اولیه نکروز انجام می‌شود. در این روش، جراح یک یا چند سوراخ کوچک در استخوان ران ایجاد می‌کند تا فشار داخل استخوان کاهش یابد و جریان خون جدید به ناحیه بازگردد. این روش می‌تواند درد را کاهش داده و روند پیشرفت بیماری را کند کند.

نکروز سر استخوان ران قابل برگشت است؟

اگر بیماری در مراحل اولیه تشخیص داده شود، با روش‌های غیرجراحی مانند دارو، کاهش وزن و فیزیوتراپی می‌توان جلوی پیشرفت آن را گرفت. اما در مراحل پیشرفته که استخوان دچار تخریب شدید شده است، بیماری عموما برگشت‌پذیر نیست و نیاز به جراحی وجود دارد.

چگونگی تغییر شکل سر استخوان ران بر اثر نکروز

سر استخوان ران نقش مهمی در تحمل وزن بالاتنه دارد و در حالت طبیعی از استحکام بالایی برخوردار است، اما در صورت ابتلا به نکروز، ساختار استخوانی آن ضعیف و نرم می‌شود و توان تحمل فشار وزن بدن را از دست می‌دهد. با گذشت زمان، فشار مداوم وزن باعث تغییر شکل سر استخوان ران شده و به دنبال این تغییرات، غضروف محافظ سطح مفصل نیز به دلیل کاهش حمایت استخوان زیرین به‌تدریج تخریب می‌شود؛ در نتیجه روند ساییدگی مفصل افزایش یافته و آسیب‌های مفصلی تشدید می‌گردد.

دارو می‌تواند سیاه شدن سر استخوان ران را درمان کند؟

داروها به تنهایی قادر به بازگرداندن جریان خون یا ترمیم استخوان نیستند، اما می‌توانند در کنترل علائم و کند کردن پیشرفت بیماری موثر باشند:

• داروهای ضد التهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) برای کاهش درد و التهاب.
• داروهای ضد انعقاد در مواردی که لخته خون علت کاهش خون‌رسانی باشد.
• در برخی مطالعات نشان داده شده که بیس‌فسفونات‌ها می‌توانند روند تخریب استخوان را کند کنند.

📞 برای مشاوره و رزرو نوبت معاینه با شماره ۰۹۰۳۶۶۶۶۷۶۹ تماس بگیرید 📞

امید به درمان با اقدام به‌موقع..

سیاه شدن سر استخوان ران بیماری‌ای است که اگر به‌موقع تشخیص داده شود، می‌توان از پیشرفت آن جلوگیری کرد و کیفیت زندگی بیمار را حفظ نمود. درمان‌های غیرجراحی در مراحل اولیه مؤثرند، اما در مراحل پیشرفته معمولاً نیاز به جراحی‌هایی مانند دکمپرشن یا تعویض مفصل وجود دارد. مراجعه زودهنگام به بهترین متخصص ارتوپدی و توجه به علائم اولیه بهترین راه برای جلوگیری از عوارض جدی این بیماری است.

*~ سوالات متداول درباره سیاه شدن سر استخوان ران ~*