همه چیز درباره چرخش لگن + 8 تکنیک حفظ تعادل و درمان کامل

چرخش لگن، که به معنای انحراف آن از موقعیت طبیعی خود در سه صفحه حرکتی (قدامی-خلفی، جانبی و چرخشی) است، می‌تواند تاثیرات قابل توجهی بر راستای بدن، توزیع وزن و عملکرد عضلات داشته باشد. این عارضه، که اغلب ناشی از عوامل مختلفی نظیر ضعف عضلانی، عادت‌های حرکتی نادرست یا تفاوت در طول اندام‌ها است، می‌تواند منجر به بروز درد و محدودیت در نواحی مختلف بدن شود. درک انواع چرخش لگن و مکانیسم‌های جبرانی بدن برای حفظ تعادل در این شرایط، از اهمیت بالایی در تشخیص و ارائه راهکارهای درمانی مناسب برخوردار است که در ادامه این مقاله به بررسی آن خواهیم پرداخت.

منظور از چرخش لگن چیست؟

به انحنای بیش از حد استخوان ران ناشی از فشار بیش از حد، چرخش لگن گفته می شود. داشتن درجات مشخصی از کج شدن لگن ممکن است طبیعی باشد و برای فرد مبتلا مشکلی برای سلامتی ایجاد نکند. اما از طرف دیگر، اگر میزان این چرخش زیاد باشد، خطر زانو درد، کمردرد و سایر اختلالات اسکلتی عضلانی را افزایش می‌دهد.

علت چرخش لگن 

علت	توضیحات لازم
سبک زندگی غیر فعال و ناسالم	نشستن طولانی مدت و ورزش نکردن منجر به ضعف عضلات و عدم تعادل در ناحیه لگن می‌شود.
الگوهای حرکتی غلط	انجام نادرست ورزش‌های سنگین و حرکات تکراری با وضعیت بدنی نامناسب می‌تواند باعث فشار نامتقارن بر لگن و چرخش آن شود.
وضعیت نشستن اشتباه	نشستن در وضعیت‌های نامناسب به مدت طولانی می‌تواند باعث عدم تعادل عضلانی و در نتیجه چرخش لگن شود.
دلایل ژنتیکی	در برخی موارد، ساختار لگن به صورت ژنتیکی به گونه‌ای است که فرد مستعد چرخش لگن می‌باشد.
عدم تعادل عضلانی	ضعف یا سفتی بیش از حد در گروه‌های عضلانی مختلف اطراف لگن (مانند عضلات شکم، کمر، باسن و ران) می‌تواند منجر به عدم تعادل و چرخش لگن شود.
اختلاف طول پا	اگر طول دو پا متفاوت باشد، لگن برای جبران این اختلاف ممکن است بچرخد تا تعادل بدن حفظ شود.
آسیب‌ها و ضربه‌ها	ضربه مستقیم به لگن یا آسیب‌های قدیمی در ناحیه لگن و ستون فقرات می‌توانند باعث چرخش لگن شوند.
بارداری	افزایش وزن در ناحیه شکم در دوران بارداری می‌تواند مرکز ثقل بدن را تغییر داده و منجر به چرخش لگن به سمت جلو شود. همچنین شل شدن رباط‌ها در این دوران نیز می‌تواند مؤثر باشد.
مشکلات ساختاری ستون فقرات	عارضه‌هایی مانند اسکولیوز (انحراف جانبی ستون فقرات) می‌توانند بر وضعیت لگن تأثیر گذاشته و باعث چرخش آن شوند.
سفتی عضلات	سفتی در عضلات خم کننده لگن، همسترینگ یا عضلات چرخاننده ران می‌تواند باعث کشیده شدن لگن و ایجاد چرخش شود.
ضعف عضلات ثبات دهنده مرکزی بدن	ضعف عضلات core (عضلات عمقی شکم و کمر) می‌تواند ثبات لگن را کاهش داده و احتمال چرخش آن را افزایش دهد.
عادات بدنی	قوز کردن، خم شدن مداوم به یک طرف و سایر عادات بدنی می‌توانند به مرور زمان باعث عدم تعادل در عضلات و چرخش لگن شوند.
دررفتگی مادرزادی لگن	در صورتی که در بدو تولد مفصل ران به درستی در حفره لگن قرار نگرفته باشد، می‌تواند منجر به ناپایداری و چرخش لگن در طول زمان شود.
سندرم ترندلنبرگ	ضعف در عضلات ابداکتور لگن (به ویژه عضله گلوتئوس مدیوس) می‌تواند باعث افتادگی یک طرف لگن هنگام راه رفتن و در نتیجه چرخش آن شود.

علائم جابجایی لگن

سبک زندگی مدرن با نشستن‌های طولانی و حرکات نادرست، نقش مهمی در ایجاد این مشکلات دارد. کوتاه شدن عضلات خم کننده ران (ایلیوپسواس)، افزایش فشار بر روی دیسک‌های بین مهره‌ای کمر و ضعف عضلات ثبات دهنده مرکزی بدن (core) از جمله پیامدهای این سبک زندگی هستند که می‌توانند به چرخش لگن و بروز علائم همراه آن شود؛

1- درد در ناحیه کمر

 این یکی از شایع‌ترین علائم است و می‌تواند به صورت درد مبهم، تیز یا تیرکشنده احساس شود. چرخش لگن می‌تواند فشار نامتقارنی بر روی ستون فقرات کمری وارد کرده و باعث درد شود.

2- درد در ناحیه لگن و باسن

 احساس درد، سفتی یا ناراحتی در مفصل لگن و عضلات باسن می‌تواند از علائم چرخش لگن باشد.

↲ درد در ناحیه ران و کشاله ران

عدم تعادل عضلانی ناشی از چرخش لگن می‌تواند به عضلات ران و کشاله ران فشار وارد کرده و باعث درد یا گرفتگی در این نواحی شود.

↲ اختلاف در طول پاها 

چرخش لگن می‌تواند باعث شود که فرد احساس کند یکی از پاهایش کوتاه‌تر از دیگری است، حتی اگر طول واقعی پاها یکسان باشد. در موارد شدیدتر، ممکن است اختلاف واقعی در طول پاها نیز ایجاد شود.

3- مشکل در راه رفتن و ایستادن

 فرد ممکن است در هنگام راه رفتن احساس ناپایداری کند یا برای مدت طولانی نتواند به راحتی بایستد.

4- محدودیت حرکتی

چرخش لگن می‌تواند دامنه حرکتی مفصل لگن را محدود کرده و انجام برخی حرکات مانند خم شدن یا چرخش تنه را دشوار سازد.

5- وضعیت بدنی نامناسب

 قوز کردن، افتادگی شانه‌ها و انحراف در ستون فقرات می‌تواند با چرخش لگن مرتبط باشد.

6- درد در زانو و مچ پا

 تغییر در راستای لگن می‌تواند زنجیره حرکتی بدن را تحت تاثیر قرار داده و باعث درد در مفاصل پایین‌تر مانند زانو و مچ پا شود.

7- احساس گرفتگی و سفتی عضلات

 عضلات اطراف لگن، کمر و ران ممکن است به دلیل تلاش برای جبران عدم تعادل، دچار گرفتگی و سفتی شوند.

8- خستگی زودرس

 تلاش بدن برای حفظ تعادل در حضور چرخش لگن می‌تواند منجر به خستگی زودرس شود.

چرخش همزمان لگن و کمر درد

لگن، به عنوان محور مرکزی بدن، برای حفظ سلامت و عملکرد صحیح ساختار اسکلتی عضلانی نیازمند یک راستای مشخص و متعادل است. این ساختار پیچیده می‌تواند در جهات مختلفی دچار چرخش شود؛ به سمت جلو، عقب، بالا یا پایین در یک طرف. این تغییر وضعیت ممکن است به تدریج و به صورت نامحسوس رخ دهد، اما به ویژه پس از آسیب یا ضربه به لگن، می‌تواند دائمی شده و مشکلات متعددی از جمله کمردرد مزمن را به وجود آورد.

چرخش لگن با ایجاد عدم تعادل در توزیع نیروها و فشار نامتقارن بر ستون فقرات کمری، عضلات اطراف لگن و کمر را تحت تاثیر قرار می‌دهد. این وضعیت می‌تواند منجر به کشیدگی، ضعف عضلانی، تغییر در انحنای طبیعی ستون فقرات و در نهایت بروز درد و ناراحتی در ناحیه کمر شود. بنابراین، توجه به وضعیت لگن در ارزیابی و درمان کمردرد از اهمیت بالایی برخوردار است.

انواع چرخش لگن

به عنوان پل ارتباطی بین بالاتنه و پایین‌تنه، نقش حیاتی در بیومکانیک بدن ایفا می‌کند. هرگونه انحراف از وضعیت تراز ایده‌آل، که تحت عنوان چرخش لگن شناخته می‌شود، می‌تواند بر راستای ستون فقرات و عملکرد اندام‌های تحتانی تاثیر بگذارد. این چرخش‌ها جهات و انواع مختلفی دارند که در ادامه به آن‌ها اشاره خواهیم کرد؛

↲ چرخش لگن به سمت جلو

این نوع چرخش که به سمت جلو است می تواند باعث سفت شدن ماهیچه های پایین کمر شود، زیرا این حالت بر انحنای طبیعی که در ستون فقرات وجود دارد می افزاید. مشکلاتی که ناشی از وضعیت نادرست لگن هستند شایع تر از مشکلاتی است که چرخش لگن به سمت جلو به وجود می آورد. چرخش لگن به سمت جلو شاید به دلیل وزن بالای شکم ایجاد شود. برای مثال در طول بارداری به دلیل افزایش وزن در ناحیه شکم احتمال ایجاد این عارضه بیشتر است.

↲ چرخش لگن به سمت عقب

چرخش لگن به سمت عقب دقیقاً بر خلاف حالت رو به جلو است. این مشکل از انحنای طبیعی می کاهد. به این ترتیب ماهیچه های کمر از مقدار طبیعی بیشتر کشیده می شوند. در هر دو وضعیت بیمار درد را تجربه می کند، اما میزان آن برای همه افراد به صورت یکسان نیست.

↲ چرخش لگن جانبی

کجی یا انحراف جانبی لگن زمانی رخ می دهد که یک سمت لگن بالاتر از دیگری باشد. این می تواند باعث شود برخی از عضلات منقبض و برخی دیگر ضعیف شوند. علائم این عارضه شامل درد کمر و لگن، راه رفتن نامتعادل، تراز ضعیف ستون فقرات می شود. علت اصلی این بیماری اغلب به دلیل عدات بد وضعیت بدن، نشستن بیش از حد با وضعیت بدنی نادرست، اختلاف طول پا و عدم تعادل بدنی است.

↲ چرخش لگن به طرفین

در چرخش لگن به طرفین یک طرف لگن نسبت به طرف دیگر به سمت بالا یا پایین متمایل می‌شود. این عدم تراز می‌تواند ناشی از اختلاف طول پاها، ضعف یا سفتی عضلات یک طرف بدن (مانند عضلات ابداکتور یا اداکتور ران)، یا الگوهای حرکتی نامتقارن باشد. این وضعیت می‌تواند منجر به فشار نامتعادل بر مفاصل و عضلات درگیر شده و در نهایت باعث درد لگن در زنان و مردان، کمر و حتی اندام‌های تحتانی شود.

عوارض اسکلتی چرخش لگن 

اگر این چرخش به جلو یا عقب لگن باعث درد کمر مخصوصا در پایین کمر شود که ممکن است بسیار دردناک باشد. در حقیقت وضعیت نامناسب لگن به صورت مزمن مشکلاتی را در بسیاری از وضعیت های ایستادن و نشستن و خوابیدن ایجاد می کند. این وضعیت مزمن می تواند باعث درد کمر و ستون فقرات و دیگر نواحی نزدیک شود.

در برخی موارد چرخش لگن به قدری شدید است که می تواند باعث تغییر در طول پاها شود. در این حالت یک پا از پای دیگر بلند تر است. این حالت بسیار دردناک است و در فعالیت های روزمره ، فعالیت های ورزشی و … اختلال ایجاد می کند.

تکنیک های درمان چرخش لگن

درمان چرخش لگن با هدف بازگرداندن تراز مناسب لگن، کاهش درد و بهبود عملکرد انجام می‌شود. در حالی که در موارد نادر و بسیار شدید، مداخله جراحی برای صاف کردن ستون فقرات و به دنبال آن توانبخشی در نظر گرفته می‌شود، خوشبختانه، اغلب موارد چرخش لگن با روش‌های غیرجراحی و محافظه‌کارانه به طور موثری قابل درمان هستند که در ادامه به آنها خواهیم پرداخت:

+ حرکات اصلاحی برای چرخش لگن

همانطور که اشاره شد، انجام حرکات ورزشی مناسب و فیزیوتراپی از موثرترین راهکارهای درمان کجی لگن به شمار می‌روند. زمانی که لگن از راستای طبیعی خود خارج شده باشد، فیزیوتراپی می‌تواند با ارائه یک برنامه تمرینی تخصصی، جهت‌دهی مناسبی را ایجاد کند. این برنامه‌ها معمولاً شامل ترکیبی از تمرینات کششی برای رفع سفتی عضلات و بهبود دامنه حرکتی، و تمرینات تقویتی برای ایجاد ثبات و قدرت در عضلات ناحیه لگن، کمر و شکم (عضلات core) می‌باشند. هدف از این تمرینات، ایجاد تعادل عضلانی در اطراف لگن و ستون فقرات است تا از چرخش مجدد جلوگیری شود.

+ منوال تراپی (Manual Therapy)

 تکنیک‌های دستی که توسط فیزیوتراپیست یا کایروپراکتیک و تحت نظر بهترین متخصص ارتوپدی انجام می‌شود، می‌تواند به بهبود دامنه حرکتی مفاصل لگن و ستون فقرات، کاهش درد و رفع محدودیت‌های حرکتی کمک کند. این تکنیک‌ها شامل موبیلیزاسیون مفاصل و دستکاری بافت نرم می‌شوند.

+ ماساژ درمانی

ماساژ می‌تواند به کاهش تنش و اسپاسم عضلات اطراف لگن و کمر کمک کرده و در نتیجه درد را تسکین بخشد و انعطاف‌پذیری را افزایش دهد.

+ تمرینات ثبات دهنده مرکزی بدن (Core Stability Exercises)

تقویت عضلات عمقی شکم و کمر نقش حیاتی در حفظ ثبات لگن و ستون فقرات دارد. انجام منظم تمریناتی مانند پلانک، بریج و حرکات مشابه می‌تواند به بهبود کنترل و وضعیت لگن کمک کند.

+ اصلاح وضعیت بدنی (Postural Correction)

آگاهی از وضعیت بدنی صحیح در هنگام نشستن، ایستادن و راه رفتن و تلاش برای حفظ آن، می‌تواند فشار نامناسب بر لگن را کاهش داده و از تشدید چرخش آن جلوگیری کند. ارگونومی مناسب در محیط کار و زندگی نیز در این زمینه اهمیت دارد.

+ استفاده از ارتزها (Ortheses)

در برخی موارد، به ویژه در صورت وجود اختلاف طول پا، استفاده از کفی‌های طبی یا سایر ارتزها می‌تواند به تراز کردن لگن و کاهش علائم کمک کند.

+ تکنیک‌های کاهش درد

استفاده از گرما، سرما، اولتراسوند یا تحریک الکتریکی عصب از طریق پوست (TENS) می‌تواند به کاهش درد و التهاب در ناحیه لگن و کمر کمک کند.

+ تغییر سبک زندگی

حفظ وزن مناسب، اجتناب از نشستن طولانی مدت و داشتن فعالیت بدنی منظم و اصولی می‌تواند در پیشگیری و مدیریت چرخش لگن موثر باشد.

حفظ تعادل هنگام چرخش یا کجی لگن 

نوع کجی لگن	روش‌های حفظ تعادل
کجی قدامی لگن	کشیدگی شدید ستون فقرات، افزایش قدرت عضله راست شکمی، کاهش فعالیت عضله ارکتور اسپاینا (صاف‌کننده ستون فقرات). ممکن است همراه با قوس کمر (انحنای رو به عقب در ناحیه کمری ستون فقرات) باشد.
چرخش خلفی لگن	چرخش ستون فقرات، کاهش فعالیت عضله صاف‌کننده ستون فقرات، افزایش قدرت عضلات خم‌کننده لگن. ممکن است همراه با انحنای جانبی غیرطبیعی ستون فقرات (اسکولیوز) باشد، اما این امر اجباری نیست.
چرخش جانبی لگن	فعال شدن عضلات دورکننده ران (گلوتئوس مدیوس و مینیموس در هر دو طرف) برای کشیدن لگن به سمت بالا روی استخوان رانی که وزن روی آن قرار دارد. استخوان ران تمایل دارد در راستای مرکز وزن بدن قرار نگیرد.

چرخش خاموش اما دردی آشکار..

در پایان، می‌توان گفت که چرخش لگن، وضعیتی شایع با علل گوناگون از سبک زندگی نادرست تا آسیب‌های ساختاری، می‌تواند منجر به طیف وسیعی از مشکلات از جمله کمردرد و محدودیت حرکتی شود. تشخیص دقیق علت چرخش و اتخاذ رویکرد درمانی مناسب شامل حرکات اصلاحی، فیزیوتراپی و سایر روش‌های محافظه‌کارانه، نقش کلیدی در بازگرداندن تعادل و بهبود کیفیت زندگی افراد مبتلا ایفا می‌کند. توجه به وضعیت بدنی و انجام تمرینات منظم می‌تواند در پیشگیری و مدیریت این عارضه موثر باشد.

*~ سوالات متداول درباره درمان چرخش لگن ~*