اگر ورزش حرفه ای را دنبال میکنید و بنا به دلایل و مصدومیتی به تازگی جراحی تعویض مفصل زانو انجام دادهاید، با این سوال روبرو خواهید بود که چه زمانی می توانید دوباره ورزش کنید؟ آیا میتوانید دوباره بدوید؟ اگر زود شروع به ورزش کنید به زانو آسیب نمیرسد؟ اگر دیر شروع کنید چه؟ دچار خشکی و محدودیت حرکتی نمیشوید؟ این پرسشها طبیعیاند. بازتوانی بعد از تعویض مفصل زانو همانقدر مهم است که خود جراحی اهمیت دارد. اگر اصولی ورزش کنید، هم کیفیت زندگیتان بالا میرود و هم عمر مفصل مصنوعی افزایش پیدا میکند. اما اگر بیاحتیاطی کنید، خطر شل شدن پروتز یا دردهای مزمن سراغتان میآید. در این مقاله بهطور علمی و کاربردی بررسی میکنیم چه زمانی و چگونه میتوانید ورزش، بهویژه دویدن را بعد از تعویض مفصل زانو شروع کنید.
اهمیت بازتوانی کامل بعد تعویض مفصل زانو
بازتوانی پس از جراحی تعویض مفصل زانو تنها یک مرحله کمکی نیست، بلکه بخش جداییناپذیر از درمان محسوب میشود. انجام صحیح تمرینات بازتوانی به شما کمک میکند دامنه حرکتی مفصل جدید افزایش یابد، عضلات اطراف زانو تقویت شوند و تعادل بدنی بهبود پیدا کند. علاوه بر این، بازتوانی مانع خشکی مفصل، کاهش درد و تورم شده و از بروز عوارضی مانند لخته خون پیشگیری میکند. بهبیان ساده، بازتوانی همان پلی است که شما را از بستر جراحی به زندگی فعال و بدون درد بازمیگرداند.
بهترین زمان شروع ورزش بعد تعویض مفصل زانو
بازگشت به ورزش بعد از هر جراحی مرحله به مرحله است و باید برای ان صبوری بخرج دهید. همچنین در قدم اول با ورزش های ریکاوری بعد تعویض مفصل زانو در بازه زمانی های مورد تایید پزشک کار را شروع کنید:
| بازه زمانی بعد از جراحی | نوع فعالیت توصیهشده |
|---|---|
| ۰ – ۶ هفته | تمرینات کششی ملایم، راه رفتن با کمک واکر یا عصا |
| ۶ – ۱۲ هفته | تمرینات تقویتی سبک، دوچرخه ثابت، پیادهروی بدون وسیله کمکی |
| ۳ – ۶ ماه | شنا، یوگا، تمرینات تعادلی و هوازی کمفشار |
| بالای ۶ ماه | دویدن آرام و ملایم بلامانع است؛ اما دویدن پر فشار همچنان محدودیت دارد |
علائم هشدار هنگام ورزش بعد تعویض مفصل زانو
بعد از طی دوره نقاهت کامل و زمانی که بهترین متخصص ارتوپدی بالاخره به شما اجازه فعالیت ورزشی سنگین تر از فیزیوتراپی های معمول را داد، فراموش نکنید که اگر هر کدام از علائم زیر را تجربه کردید، باید سریعا فعالیت را متوقف کرده و وضعیت را برای جراح خود شرح دهید:
- درد شدید یا مداوم در محل مفصل
- ورم ناگهانی یا بیش از حد
- صدای غیرعادی مانند کلیک یا لق شدن در زانو
- کاهش ناگهانی دامنه حرکتی یا قفل شدن مفصل
دویدن بعد تعویض مفصل زانو مجاز است؟
صادقانه بگوییم، تعویض مفصل زانو برای دوندگان پایانی بر ورزش حرفه ای آن ها در این حوزه خواهد بود. بهطور کلی، دویدن جزو ورزشهای پر فشار (High Impact) محسوب میشود و بعد از تعویض مفصل زانو حداقل تا ۶ ماه اول ابدا توصیه نمیشود. دلیل اصلی این است که:
- نیروی وارد بر پروتز هنگام دویدن تا ۵ برابر وزن بدن افزایش مییابد.
- این فشار میتواند منجر به شل شدن پروتز یا حتی شکستگی استخوان اطراف آن شود.
با این حال، ورزشکاران حرفه ای که سابقه دویدن قبل از عمل را نیز داشته اند، با شرایط خاص و تایید پزشک بعد از گذراندن دوره نقاهت و بهبودی کامل، تنها اجازه دویدنهای کوتاه و محدود را خواهند داشت.
خطرات احتمالی دویدن بعد جراحی تعویض مفصل زانو
- ساییدگی سریعتر مفصل مصنوعی
- افزایش احتمال نیاز به جراحی مجدد (Revision Surgery)
- آسیب به رباطها و عضلات اطراف زانو
- التهاب مزمن و دردهای طولانیمدت
دویدن باعث کاهش عمر مفصل مصنوعی زانو میشود؟
تجربه سال ها درمان و تعویض مفصل زانو در ورزشکاران توسط دکتر کاوه قرنی زاده نشان داده همانطور که مطالعات علمی ثابت کرده اند، فعالیتهای پرفشار مثل دویدن میتوانند عمر مفصل مصنوعی را کاهش دهند. در حالی که یک پروتز زانو بهطور متوسط بین ۱۵ تا ۲۰ سال عمر میکند، فعالیتهای پر فشار ممکن است این زمان را چند سال کاهش دهند.
میتوان پس از جراحی به ورزش حرفهای برگشت؟
بسیاری از ورزشکاران حرفهای به دنبال ادامه فعالیت در سطح رقابتی هستند، اما باید توجه داشت که مفصل مصنوعی توان تحمل فشارهای شدید و مداوم را مانند مفصل طبیعی ندارد. به همین دلیل، ورزشهای برخوردی و پر فشار مثل فوتبال، بسکتبال یا دویدنهای استقامتی عموما بازگشتی بخصوص در سطح حرفه ای ندارند. با این حال، تعویض مفصل زانو در جوانان وقتی با یک برنامه بازتوانی دقیق، تمرکز بر ورزشهای کمفشار و تحت نظر پزشک متخصص پیش رود، ورزشکار را به سطح بالای آمادگی بدنی البته نه لزوما برای همان رشته قبلی برمیگرداند. بنابراین، بازگشت به ورزش حرفهای ممکن است، اما نیازمند انتخاب هوشمندانه رشته ورزشی، رعایت اصول ایمنی، استفاده از تجهیزات مناسب و مهمتر از همه همراهی و نظارت پزشک معالج است.
فعالیتهای ورزشی مجاز پس از تعویض مفصل زانو
| ورزش های مجاز | ورش های ممنوعه |
|---|---|
| پیادهروی (معمولی و تند) | دویدن طولانی و پر فشار |
| دوچرخهسواری ثابت یا معمولی | پرشها و تمرینات انفجاری |
| شنا و حرکات آبی | ورزشهای برخوردی مثل فوتبال و بسکتبال |
| یوگا و تمرینات کششی ملایم | ورزشهای رزمی و کشتی |
| تمرینات مقاومتی سبک | اسکی، تنیس یا ورزشهای پر ضربه مشابه |
توصیههای ایمنی برای دوندگان بعد تعویض مفصل زانو
- همیشه درباره شرایط لحظه ای خود قبل از دویدن با پزشک مشورت کنید.
- با پیادهروی تند شروع کنید و سپس فاصلههای کوتاه دویدن اضافه کنید.
- کفشهای مخصوص دویدن با کفی ضربهگیر بپوشید.
- سطح نرم مانند چمن یا تردمیل با فنر مناسب را برای دویدن انتخاب کنید.
- بعد از ورزش حرکات کششی انجام دهید تا مفصل خشک نشود.
- در صورت هرگونه درد یا ورم غیرعادی، درجا فعالیت را متوقف کنید.
چگونه ایمن تمرین کنیم..؟
اگر شما یک ورزشکار یا عاشق دویدن هستید، تعویض مفصل زانو شاید پایان مسیر ورزش حرفهای شما باشد، با این حال با برنامهریزی دقیق و بازتوانی اصولی میتوان کیفیت زندگی و عملکرد ورزشی را حفظ کرد. برای دوندگان، مهمترین نکته این است که فشارهای شدید و پرشی میتوانند به مفصل مصنوعی آسیب برسانند و عمر آن را کاهش دهند، بنابراین باید دویدنهای کوتاه و سبک با تایید پزشک انجام شود. به بیان دیگر بهتر است رشته ورزشی خود را بعد این عمل به سمت ورزش های کم فشار مثل پیادهروی سریع، دوچرخهسواری یا شنا ببرید. بعلاوه همراهی با یک متخصص باتجربه مثل دکتر کاوه قرنیزاده، که تجربه بازتوانی ورزشکاران بعد از تعویض مفصل زانو را دارد، میتواند مسیر بازگشت به فعالیت ورزشی را ایمنتر و سریعتر کند.