صفر تا 100 تعویض مفصل زانو؛ این نکات را حتما بدانید!

آیا زانوهایتان هنگام راه رفتن، بالا رفتن از پله یا حتی نشستن و برخاستن درد می‌گیرد؟ این درد ممکن است در ابتدا ساده به نظر برسد، اما در بسیاری از افراد نشانه‌ای از آرتروز پیشرفته زانو یا تخریب مفصل است؛ مشکلی که اگر درمان نشود، می‌تواند تحرک و کیفیت زندگی را به‌شدت کاهش دهد. در چنین شرایطی، وقتی دارو، فیزیوتراپی یا تزریق دیگر اثرگذار نیستند، پزشک جراحی تعویض مفصل زانو (Knee Arthroplasty) را به‌عنوان موثرترین راه‌حل معرفی می‌کنند. این جراحی با جایگزینی سطوح فرسوده مفصل با قطعات مصنوعی مقاوم، به شما کمک می‌کند تا دوباره بدون درد و با آزادی حرکت زندگی کنید. اگر به دنبال راهی برای رهایی از درد مزمن زانو و بازگشت به فعالیت‌های روزمره هستید، آشنایی با جزئیات این عمل می‌تواند نخستین گام شما به‌سوی بهبود واقعی باشد.

اهمیت تعویض مفصل زانو در بهبود کیفیت زندگی

تعویض مفصل زانو یکی از جراحی‌های موفق و رایج ارتوپدی است که به منظور کاهش درد، افزایش توان حرکتی و بهبود کیفیت زندگی بیماران انجام می‌شود. این عمل معمولاً برای افرادی توصیه می‌شود که به دلیل آرتروز شدید، آسیب‌های مزمن یا تخریب مفصل ناشی از بیماری‌های دیگر، دچار درد مداوم و محدودیت حرکتی هستند. پس از جراحی، بسیاری از بیماران قادر خواهند بود فعالیت‌های روزمره خود را با درد بسیار کمتر و آزادی حرکت بیشتر انجام دهند.

توصیف وضعیت آرتروز زانو

شاید همگی ما با درد آرتروز زانو آشنایی نداریم ولی قطعاً افراد مسن یا والدین و یا مادربزرگ و پدربزرگ خود را به یاد داریم که از درد زانو ها عذاب می کشند. این بیماری گسترش زیادی در بین افراد سنین بالاتر دارد و لازم است که درباره اصلی ترین روش درمانی این بیماری که همان تعویض مفصل زانو باشد، اطلاعاتی کسب کنیم.

اهداف جراحی تعویض مفصل زانو

1. تغییر شکل در زانو به علت آسیب ظاهر زانو معمولا کج و منحرف می شود
2. به دست آمدن توانایی حرکت در زوایای مطلوب
3. از بین بردن درد ناشی از آسیب زانو در اثر ضربه یا آرتروز زانو یا انحراف زانو و مواردی از این قبیل

سن جراحی تعویض مفصل زانو

یکی از موفقیت آمیزترین عمل های ارتوپدی جراحی تعویض مفصل زانو است. زیرا مفصل مصنوعی به مدت طولانی عمر کرده بدون اینکه مشکلی برای فرد ایجاد کند. این جراحی در بین افراد مسن و میانسال بیشتر صورت می گرفت اما با پیشرفت علم پزشکی و در دست بودن پروتز های مناسب و استفاده از تکنیک های مفید، این جراحی برای نوجوان ها و جوان ها نیز می تواند انجام گیرد. علت انجام جراحی برای افراد جوان تر آسیب به زانو است و در موارد نادری شاهد آرتروز زانو هستیم.

طبق تحقیقات انجام شده این جراحی در سنین پایین نتیجه مطلوب تری نسبت به سنین بالا دارد. در این سن علاوه بر اینکه از درد زیاد ناشی از آسیب زانو کاهش می یابد، از خشکی مفصل جلوگیری می شود. همچنین باید توجه داشت که احتمال عفونت و لق شدن مفصل مصنوعی بعد از جراحی در افراد چاق وجود دارد. برای انجام این جراحی پزشک با توجه به شدت درد بیمار تصمیم به جراحی می گیرد.

چه کسانی کاندید مناسب برای تعویض مفصل زانو هستند؟

1. در صورتی که درد ناشی از زانو فرد را از انجام کارهای روزمره مانند راه رفتن، از پله بالا رفتن و ایستادن و نشستن بازدارد، لازم است به متخصص ارتوپدی مراجعه شود.
2. در صورتی که در هنگام استراحت یا خوابیدن درد به سراغ فرد بیاید.
3. در صورتی که بدن بیمار در برابر مصرف دارو مقاومت کرده و تورم زانو از بین نرود.
4. در صورتی که درمان های غیر جراحی آرتروز برای کنترل درد موثر واقع نشوند. از جمله روش های غیر جراحی می توان به تزریق پی آر پی و ژل اشاره کرد.
5. ایجاد تغییرات زیادی در شکل ظاهری زانو

بیماری های موثر در تخریب مفصل زانو

از شایع‌ترین این عوامل می‌توان به آرتروز زانو یا همان ساییدگی مفصل زانو اشاره کرد که بیشتر در سنین بالا دیده می‌شود و به مرور موجب درد، خشکی و محدودیت حرکتی می‌گردد. روماتیسم مفصلی نیز از دیگر بیماری‌های تاثیرگذار است که با ایجاد التهاب مداوم در مفصل، بافت غضروفی را تخریب می‌کند. همچنین در مواردی که شکستگی‌های داخل مفصل به‌درستی جوش نخورند یا بد جوش بخورند، پس از گذشت چند سال موجب تغییر در سطح مفصل و در نهایت ساییدگی زانو خواهند شد. این عوامل در صورت عدم درمان به‌موقع، می‌توانند منجر به نیاز به جراحی تعویض مفصل زانو شوند.

آمادگی برای جراحی تعویض مفصل زانو

اگر تصمیم به انجام جراحی تعویض مفصل زانو دارید، لازم است چند هفته پیش از عمل تحت معاینه کامل توسط متخصص ارتوپدی قرار بگیرید تا از وضعیت عمومی بدن و آمادگی برای جراحی اطمینان حاصل شده و در صورت داشتن بیماری‌هایی مانند مشکلات قلبی، حتما با پزشک متخصص مربوطه مشورت شود.

پیش از عمل، آزمایش‌هایی از جمله خون، ادرار و نوار قلب (ECG) انجام می‌شود. در صورت وجود کم‌خونی، ابتدا باید درمان آن کامل شود، زیرا در طول جراحی ممکن است مقداری خون از دست برود و کم‌خونی می‌تواند خطرساز باشد. مصرف برخی داروها، از جمله آسپرین، ایبوپروفن و داروهای رقیق‌کننده خون یا گیاهی باید حدود دو هفته قبل از جراحی قطع شود (مدت زمان دقیق به تشخیص پزشک بستگی دارد). هرگز به‌صورت خودسرانه داروها را قطع یا تغییر ندهید؛ این کار باید با نظر پزشک انجام شود. همچنین لازم است دخانیات و الکل از مدتی قبل و بعد از جراحی کنار گذاشته شوند، زیرا روند ترمیم و بهبودی زانو را به تاخیر می‌اندازند.

🗣 در ادامه صحبت های دکتر کاوه قرنی زاده را در اینباره بشنوید:

شیوه و مراحل انجام جراحی تعویض مفصل زانو

جراحی تعویض مفصل زانو تحت بی‌حسی اسپاینال یا بیهوشی عمومی انجام می‌شود و حدود ۱ تا ۲ ساعت طول کشیده و شامل مراحل کلی زیر است:

1. برش در ناحیه جلوی زانو و کنار زدن بافت‌های نرم
2. برداشتن سطوح آسیب‌دیده استخوان ران و ساق پا
3. جایگذاری قطعات فلزی و پلاستیکی مصنوعی بر روی استخوان‌ها
4. بررسی حرکت و پایداری مفصل جدید
5. بخیه زدن و پانسمان زخم
6. پس از جراحی، فیزیوتراپی و تمرینات حرکتی نقش بسیار مهمی در بازگشت عملکرد طبیعی زانو دارند.

🎥 در ادامه فیلمی واقعی از جراحی تعویض مفصل زانو آورده شده است:

بیهوشی مناسب برای تعویض مفصل زانو

انتخاب نوع بیهوشی یا بی حسی به فاکتورهای مختلفی چون نوع جراحی، ریسک فاکتورهای بیمار و ترجیح بیمار و پزشک بستگی دارد. انتخاب نوع بیهوشی می تواند در خطرات بعد از جراحی، هزینه و زمان لازم برای مدت زمان بستری تاثیر بگذارد. همواره با متخصص بیهوشی در این باره صحبت کنید تا یکی از گزینه های زیر برای شما تجویز شود:

↲ بی حسی ناحیه ای

این نوع بیهوشی، گزینه مناسبی برای جراحی آرتروسکوپی زانو است. این نوع بی حسی ناحیه را بی حس کرده و فرد در طول جراحی هوشیار است. بی حسی ناحیه ای شامل بی حسی ستون فقرات و یا اپیدورال است. برخی تحقیقات نشان داده است که بی حسی ناحیه ای می تواند تاثیر بهتری در کنترل درد و تسریع روند بازتوانی داشته باشد. همچنین پیچیدگی های کمتری که ناشی از بیهوشی کامل است، دیده می شود.

↲ بی حسی منطقه‌ی

یا موضعی که می تواند گزینه ای برای جراحی آرتروسکوپی زانو باشد. گرچه از این روش کمتر استفاده می شود. تزریق مقداری از مواد بی حسی در ناحیه اطراف زانو انجام می گیرد. مزیت روش بی حسی این است که خطرات ناشی از بیهوشی کمتری دارد، هزینه کمتری دارد و همچنین فرد می تواند سریع تر از بیمارستان مرخص شود.

↲ بیهوشی عمومی

که به معنای بیهوشی کامل بیمار در طول جراحی است و فرد کاملاً هوشیاری خود را از دست می دهد. در برخی موارد تعویض مفصل زانو از این نوع بیهوشی استفاده می شود. ولی بی حسی ناحیه ای همچنان گزینه مناسب تری برای این جراحی است.

۵ روش موثر برای تشخیص آسیب‌ها و مشکلات زانو

درد، ورم یا محدودیت حرکتی در زانو می‌تواند نشانه‌ای از آسیب، التهاب یا تخریب مفصل باشد. برای تشخیص دقیق علت این مشکلات، پزشک ابتدا با بررسی سابقه پزشکی و انجام معاینه فیزیکی وضعیت بیمار را ارزیابی می‌کند، اما در بسیاری از موارد لازم است از روش‌های تصویربرداری و آزمایش‌های تخصصی نیز کمک گرفته شود. در ادامه با پنج روش اصلی تشخیص آسیب زانو توسط بهترین متخصص ارتوپد آشنا می‌شوید:

1- اشعه ایکس (X-Ray)

 در این روش با استفاده از پرتوهای الکترومغناطیسی نامرئی، تصاویری از استخوان‌ها و مفصل زانو به‌دست می‌آید. اشعه ایکس برای تشخیص شکستگی‌ها، تغییرات استخوانی، و میزان ساییدگی مفصل بسیار کاربرد دارد.

2- تصویربرداری ام‌آر‌آی (MRI)

 ام‌آر‌آی با کمک میدان مغناطیسی قوی و امواج رادیویی، تصاویر بسیار دقیقی از بافت‌های نرم مانند رباط‌ها، تاندون‌ها و غضروف‌ها ارائه می‌دهد. این روش یکی از بهترین ابزارها برای شناسایی پارگی رباط، آسیب مینیسک و التهاب‌های عمقی زانو است.

3- سی‌تی‌اسکن (CT Scan)

 در سی‌تی‌اسکن از ترکیب اشعه ایکس و فناوری رایانه‌ای برای تهیه تصاویر مقطعی و سه‌بعدی از ساختار داخلی زانو استفاده می‌شود. این روش جزئیات بیشتری نسبت به عکس ساده نشان می‌دهد و در بررسی شکستگی‌های پیچیده یا تغییر شکل‌های استخوانی مفید است.

4- آرتروسکوپی (Arthroscopy)

 آرتروسکوپی یک روش کم‌تهاجمی تشخیصی و درمانی است که در آن یک لوله باریک و مجهز به دوربین (آرتروسکوپ) از طریق برش کوچکی وارد مفصل زانو می‌شود. این روش امکان مشاهده مستقیم داخل مفصل را فراهم کرده و برای بررسی آسیب‌های غضروفی، آرتروز یا پارگی‌های بافتی استفاده می‌شود.

5- اسکن رادیونوکلئید (Bone Scan)

 در این روش تصویربرداری هسته‌ای، مقدار کمی ماده رادیواکتیو به بدن تزریق می‌شود تا جریان خون و فعالیت سلول‌های استخوانی قابل مشاهده گردد. اسکن رادیونوکلئید در تشخیص عفونت‌های استخوانی، تومورها و التهاب‌های مزمن کاربرد فراوانی دارد.

برای درمان مشکلات زانو چه کنیم؟

برای درمان مشکلات زانو، ابتدا باید علت دقیق مشکل مشخص شود، چون درد زانو می‌تواند به دلایل مختلفی مثل آسیب‌دیدگی، آرتروز، پارگی رباط‌ها، کشیدگی عضلات، یا التهاب بورس‌ها ایجاد شود.

روش درمانی	توضیحات
استراحت و کاهش فشار	کاهش فعالیت‌هایی که زانو را تحت فشار قرار می‌دهند (مثل راه رفتن زیاد یا ورزش‌های سنگین) و استفاده از عصا یا زانوبند برای حمایت بیشتر.
یخ درمانی	قرار دادن یخ به مدت ۱۵ تا ۲۰ دقیقه، چند بار در روز برای کاهش التهاب و تسکین درد. بهتر است یخ را داخل حوله پیچیده روی زانو بگذارید.
مصرف دارو	استفاده از داروهای ضد التهاب مثل ایبوپروفن، ناپروکسن یا مسکن‌ها برای کاهش درد و تورم البته با تجویز پزشک.
فیزیوتراپی	انجام تمرینات تخصصی زیر نظر فیزیوتراپیست برای تقویت عضلات اطراف زانو، بهبود دامنه حرکتی و کاهش فشار روی مفصل.
کاهش وزن	در صورت داشتن اضافه‌وزن، کاهش وزن باعث کاهش بار روی زانو و کاهش درد می‌شود.
تزریق دارو یا PRP	تزریق داروهای ضد التهاب (مثل کورتون) یا پلاسمای غنی از پلاکت برای تسکین درد مزمن و تحریک بازسازی بافت‌های آسیب‌دیده.
جراحی	در موارد شدید مانند پارگی رباط، آرتروز پیشرفته یا آسیب ساختاری، ممکن است نیاز به جراحی‌هایی مانند آرتروسکوپی یا تعویض مفصل زانو باشد.

اگر روش های درمانی اولیه موجب تسکین نشوند و اشعه ایکس تخریب مفصل را نشان دهد ، متخصص ارتوپد ممکن است تعویض کامل مفصل زانو را پیشنهاد دهد. در جراحی تعویض مفصل زانو بخشی از مفصل زانو یا تمام آن تراشیده شده و از پروتز های مناسب برای جایگزینی استفاده می شود. این جراحی به درمان تخریب مفصل زانو کمک می کند.

مدت زمان بهبودی پس از تعویض مفصل زانو چقدر است؟

مدت زمان بهبودی پس از تعویض مفصل زانو به عوامل مختلفی بستگی دارد، اما به‌طور کلی بهبودی کامل بین ۳ تا ۶ ماه طول می‌کشد. در ادامه روند بهبودی را به‌صورت مرحله‌ای توضیح می‌دهم:

هفته اول تا سوم بعد تعویض مفصل زانو

• بستری در بیمارستان بین ۲ تا ۵ روز
• شروع حرکت زانو با کمک فیزیوتراپی بلافاصله پس از عمل
• استفاده از عصا یا واکر برای راه رفتن
• کاهش تورم و درد با دارو و یخ‌درمانی

هفته چهارم تا هشتم بعد جراحی

• افزایش تدریجی قدرت عضلات با تمرینات فیزیوتراپی
• کاهش وابستگی به واکر یا عصا
• توانایی انجام کارهای روزمره سبک

ماه سوم تا ششم بعد عمل

• بازگشت به فعالیت‌های عادی مانند رانندگی، کارهای خانه و پیاده‌روی
• کاهش محسوس درد و بهبود دامنه حرکتی مفصل
• بعضی افراد ممکن است تا ۶ ماه نیاز به فیزیوتراپی داشته باشند

طول عمر مفصل مصنوعی زانو چقدر است؟

مفصل‌های مصنوعی زانو عموما از آلیاژهای مقاوم فلزی و پلاستیک‌های خاص ساخته می‌شوند و طول عمری بین ۱۵ تا ۲۰ سال دارند. با پیشرفت فناوری‌های پزشکی و مواد به‌کاررفته، دوام آنها حتی ممکن است تا ۲۵ سال نیز افزایش یابد. طول عمر مفصل مصنوعی به عواملی مانند وزن بیمار، سطح فعالیت‌های بدنی، نحوه مراقبت پس از جراحی و مهارت جراح بستگی دارد.

بیمه هزینه تعویض مفصل زانو را پوشش می‌دهد؟

از آنجایی که این عمل با هدف درمان انجام می شود، بیشتر بیمه‌های پایه و تکمیلی در ایران بخشی یا تمام هزینه‌های مربوط به جراحی تعویض مفصل زانو را پوشش می‌دهند. میزان پوشش بستگی به نوع بیمه، بیمارستان محل انجام عمل (دولتی یا خصوصی) و نوع مفصل مصنوعی مورد استفاده دارد. توصیه می‌شود پیش از انجام جراحی، بیمار یا خانواده او با بیمه مربوطه تماس گرفته و از جزئیات دقیق پوشش و مدارک مورد نیاز مطلع شوند.

کلید بازگشت به حرکت و فعالیت..

جراحی تعویض مفصل زانو، با وجود پیچیدگی‌ها، در صورت انجام توسط پزشک باتجربه می‌تواند سال‌ها زانویی سالم برای شما به ارمغان آورد. این جراحی به افراد فعال کمک می‌کند تا به زندگی دلخواه خود بازگردند و حتی فعالیت‌های ورزشی سنگین را از سر بگیرند. با این حال، تشخیص نوع جراحی مناسب همواره بر عهده پزشک شماست.