نقرس زانو یکی از شایعترین انواع درگیری مفصلی ناشی از تجمع اسید اوریک در مفصل زانو است که با درد، التهاب و محدودیت حرکتی همراه میشود. این عارضه میتواند مانند آرتروز زانو به تخریب غضروف و مفصل منجر شود و در صورت عدم درمان، به چهار مرحله مختلف از جمله نقرس حاد و نقرس مزمن پیشرفت کند. نقرس زانو اغلب در نتیجه افزایش اسید اوریک خون ایجاد میشود و برای کنترل آن، درمانهایی مانند دارو، اصلاح تغذیه، تغییر سبک زندگی و در موارد شدید، جراحی مورد استفاده قرار میگیرند. شناخت و درمان بهموقع که هدف صحبت ما در ادامه این مقاله است، نقش کلیدی در جلوگیری از پیشرفت خطرناک بیماری دارد.
منظور از نقرس زانو چیست؟
نقرس زانو زمانی رخ میدهد که سطح اسید اوریک خون افزایش یافته و کریستالهای آن در مفصل زانو رسوب میکنند. این اسید اوریک معمولا از مصرف غذاهای پرپورین مانند گوشت قرمز، غذاهای دریایی و الکل به دست میآید. تجمع این ماده در مفاصل باعث التهاب، تورم و درد در ناحیه زانو میشود که اغلب با حملات ناگهانی و شدید همراه است.
هرچند نقرس زانو بیشتر در مردان میانسال بین 40 تا 50 سال دیده میشود، اما زنان و جوانان نیز از خطر ابتلا به دور نیستند. در ایران، بیش از یک میلیون نفر به نقرس مبتلا هستند که 95 درصد آنها را مردان تشکیل میدهند. این آمار بهوضوح نشاندهنده شیوع بالاتر نقرس در مردان نسبت به زنان است.
علت ایجاد نقرس زانو
همانطور که در بخش قبلی عنوان کردیم، بالا بودن سطح اسید اوریک در خون یکی از عوامل اصلی ابتلا به نقرس زانو است، اما لازم به ذکر است که همه افرادی که اسید اوریک بالایی دارند به این بیماری دچار نمیشوند. درواقع، برخی عوامل زمینهساز میتوانند خطر رسوب اسید اوریک در مفاصل و در نتیجه بروز نقرس را افزایش دهند. این عوامل عبارتند از:
- مصرف بیش از حد گوشت قرمز
- زیادهروی در مصرف مکملهای پروتئینی
- اضافه وزن و چاقی
- مصرف مداوم الکل
- افزایش سن
- سابقه خانوادگی (وراثت)
- جنسیت (این بیماری در مردان رواج بیشتری دارد)
- مصرف داروهایی مانند دیورتیکها و داروهای حاوی سالیسیلات
- ابتلا به بیماریهای مزمن مانند دیابت و فشار خون کنترلنشده
- پیوند عضو و استفاده از داروهای خاص برای جلوگیری از رد پیوند
علائم نقرس زانو
علائم نقرس زانو معمولا بهصورت ناگهانی ظاهر میشوند و میتوانند بسیار دردناک و آزاردهنده باشند. این علائم عبارتاند از:
- تورم در ناحیه زانو و اطراف آن
- درد ناگهانی و شدید که باعث محدود شدن حرکت مفصل زانو میشود
- تغییر رنگ پوست اطراف زانو یا براق شدن آن
- احساس گرما و حرارت در مفصل زانو
- حساسیت شدید مفصل نسبت به لمس، فشار یا تحمل وزن
- خارش یا پوستهپوسته شدن پوست روی زانو
این علائم اغلب در شب یا پس از یک دوره بیتحرکی تشدید میشوند و ممکن است چند روز تا چند هفته ادامه یابند.
نحوه تشخیص نقرس زانو
روشهای اصلی تشخیص نقرس زانو شامل موارد زیر هستند:
1- آزمایش اسید اوریک
پزشک روماتولوژیست پس از بررسی علائم، برای ارزیابی سطح اسید اوریک در بدن، آزمایش Uric Acid را تجویز میکند. این تست با نمونه خون، ادرار یا مایع مفصلی انجام میشود و نیاز به ناشتایی ندارد.
2- آزمایش مایع مفصل
در این روش، با استفاده از سرنگ، مایع سینوویال از مفصل زانو خارج شده و به آزمایشگاه فرستاده میشود. بررسی وجود کریستالهای اسید اوریک در این مایع، به تایید یا رد نقرس کمک میکند.
3- آزمایشات تصویربرداری
تصویربرداریهایی مانند سونوگرافی، MRI و سیتی اسکن، وضعیت مفصل زانو، میزان التهاب و تجمع کریستالها را بهخوبی نشان میدهند. این روشها به تشخیص دقیقتر و انتخاب درمان مناسب کمک میکنند.
انواع نقرس مفصلی
| نوع نقرس | ویژگی | مدت وشدت علائم | نواحی درگیر |
|---|---|---|---|
| هیپراوریسمی بدون علامت | – سطح بالای اسید اوریک در خون- بدون درد، التهاب یا علائم بالینی- ممکن است سالها بدون علامت باقی بماند | بدون علامت (خاموش) | بدون ناحیه خاص (در مرحله نهفته است) |
| نقرس کاذب | – علائم مشابه نقرس واقعی- ناشی از تجمع کریستالهای پیروفسفات کلسیم- حملات معمولا خفیفتر هستند | خفیفتر از نقرس واقعی، با دورههای کوتاه | زانو، مچ دست، شانه |
| نقرس حاد | – شروع ناگهانی با درد شدید و التهاب- معمولا همراه با تب، قرمزی و گرمی ناحیه- بروز در نیمهشب یا صبحها شایعتر است | شدید، بین ۳ تا ۱۰ روز | زانو، انگشت شست پا، مچ پا |
| نقرس مزمن (پوستی) | – پیشرفتهترین نوع نقرس- تشکیل تودههای اسید اوریکی (توفس)- تخریب مفصل و احتمال آسیب کلیوی وجود دارد | مزمن، طولانیمدت و پیشرونده | مفاصل، زیر پوست، گاهی گوشها و کلیهها |
راه های درمان نقرس زانو
پزشک متخصص برای درمان نقرس زانو، هدف کاهش اسید اوریک، کنترل درد و جلوگیری از عود مجدد بیماری را دنبال میکند. در ادامه روشهای درمان خانگی و دارویی نقرس زانو را توضیح میدهم:
↫ درمان خانگی نقرس زانو
- استفاده از کمپرس سرد: کمپرس یخ به مدت 15 تا 20 دقیقه به کاهش تورم و درد کمک میکند، اما نباید به طور ممتد استفاده شود.
- بالا نگه داشتن پا هنگام استراحت: گذاشتن چند بالش زیر پا باعث کاهش فشار و بهبود تورم میشود.
- مصرف داروهای مسکن بدون نسخه: برای کاهش درد میتوان از داروهای ضد درد ساده استفاده کرد.
↫ داروهای نقرس زانو
- داروهای ضد التهاب غیر استروئید (NSAIDs) مثل ناپروکسین، درد و التهاب را کاهش میدهند اما مصرف زیاد ممکن است مشکلات گوارشی ایجاد کند.
- کورتیکو استروئیدها مانند پردنیزولون برای کاهش التهاب تجویز میشوند و در درمان آرتروز زانو و نقرس کاربرد دارند.
- کلشی سین (Colchicine) دارویی است که حملات نقرس را کنترل میکند ولی بیماری را درمان نمیکند.
- تزریق مفصلی کورتون به طور مستقیم در مفصل، التهاب و درد نقرس زانو را سریعتر کاهش میدهد و اثر قویتری دارد.
عوامل تشدید و برگشت بعد از درمان نقرس زانو
عوامل تشدید و برگشت نقرس زانو پس از درمان نقش مهمی در کنترل بیماری دارند. برخی مواد غذایی و سبک زندگی میتوانند باعث افزایش اسید اوریک و بازگشت علائم شوند. این عوامل عبارتاند از:
- مصرف گوشت قرمز و گوشت شکار که پورین بالایی دارند و سطح اسید اوریک را افزایش میدهند.
- خوردن جگر، مغز، دل و قلوه که از منابع غنی پورین محسوب میشوند و خطر تشدید نقرس را بالا میبرند.
- مصرف غذاهای دریایی مانند ماهی تن، قزلآلا و ساردین که میتوانند باعث افزایش اسید اوریک در خون شوند.
- نوشابههای صنعتی و الکلی که باعث تجمع اسید اوریک و التهاب مفاصل میشوند.
- غذاهای فرآوری شده مثل سوسیس، کالباس و ژامبون که ترکیبات مضر و پورین بالایی دارند.
- کربوهیدراتهای تصفیه شده مانند ماکارونی، نان سفید و کیک که میتوانند موجب افزایش وزن و تشدید بیماری نقرس شوند.
آتشی در مفصل که باید خاموش شود!
نقرس زانو بیماریی است که در صورت عدم درمان به موقع میتواند باعث آسیبهای جدی مفصل شود، بنابراین مراجعه به بهترین متخصص ارتوپد برای تشخیص دقیق و پیگیری درمان بسیار اهمیت دارد. دکتر با ارائه روشهای تخصصی درمان و کنترل علائم، به کاهش درد و جلوگیری از پیشرفت بیماری کمک میکند. با پیروی از دستورات پزشکی و مراقبتهای لازم، میتوان کیفیت زندگی را بهطور چشمگیری بهبود داد.
*~ سوالات متداول درباره نقرس زانو ~*
نقرس زانو را نمیتوان کاملا درمان کرد، اما میتوان آن را با دارو، تغذیه و تغییرات سبک زندگی تا حدود زیادی کنترل کرد.
بله، تشدید نشانههای نقرس باعث محدودیت حرکت به دلیل التهاب و درد شدید مفاصل شده و راه رفتن را مشکل میکند.
اگر نقرس به درستی درمان نشود، میتواند به مفاصل آسیب جدی بزند.