استئونکروز زانو که در اصطلاح عامیانه به آن سیاه شدن زانو گفته میشود وضعیتی است که به دلیل کاهش جریان خون به زانو ایجاد میشود. دلایل متعددی میتواند منجر به این وضعیت شود که مهمترین آنها بیماری سلولهای داسی شکل، مصرف استروئید، اعتیاد به الکل و اختلالات خود ایمنی است. تشخیص زودهنگام میتواند در بهبود سریع تر بیماری موثر باشد، به همین منظور در این مقاله از سایت دکتر کاوه قرنی زاده درباره علت سیاه شدن استخوان زانو صحبت کرده و برسی خواهیم کرد که بهترین درمان استئونکروز زانو چیست؟
استئونکروز زانو به چه معناست؟
استئونکروز زانو یک وضعیت دردناک است که به دلیل اختلال در خونرسانی به بخشی از استخوان ران و یا درشت نی ایجاد میشود. با توجه به اینکه سلولهای استخوانی جهت سالم ماندن به خون نیاز دارند، در صورتی که استئونکروز به موقع تشخیص و درمان نشود میتواند باعث تخریب مفصل زانو و آرتریت شدید شود.
علت سیاه شدن استخوان زانو
سیاه شدن استخوان زانو در خانمها سه برابر بیشتر رخ میدهد و میزان بروز آن در خانمهای زیر سن 55 بیشتر است. شایعترین دلایل سیاه شدن استخوان زانو عبارتند از:
- جراحت و آسیب به زانو مانند شکستگی و دررفتگی که با آسیب به رگهای خونی و اختلال در جریان خون این ناحیه همراه است.
- مصرف داروهای کورتیکواستروئید خوراکی برای درمان برخی از بیماریها مانند آسم و آرتریت روماتوئید که بر اساس تحقیقات انجام شده میتوانند منجر به سیاه شدن زانو شود.
- بیماری التهابی روده
- برخی ویروسها مانند هپاتیت، اچ آی وی، سرخجه و ..
- اختلال دیس باریک
- برخی بیماریها مانند بیماری گوچر
- بیماری سلولهای داسی شکل
- بیماریهای انعقادی
علائم و نشانههای استئونکروز زانو
درد اولین علائم استئونکروز زانو است که ممکن است به صورت ناگهانی ایجاد شود و یا به دنبال یک آسیب جزئی شروع شود. با پیشرفت بیماری به تدریج ایستادن و قرار دادن وزن بدن روی زانوی آسیب دیده دشوار می شود و حرکت مفصل زانو با درد همراه خواهد بود. همچنین تورم در قسمت جلو و یا داخل زانو، حساسیت نسبت به هرگونه لمس اطراف زانو و کاهش دامنهی حرکتی زانو از دیگر علائم شایع استئونکروز زانو هستند.
✍️ بیشتر بخوانید: ورزش هایی برای بهبود سلامت زانوها
استئونکروز زانو قابل درمان است؟
درمان استئونکروز زانو به عوامل مختلفی بستگی دارد، مهمترین عوامل تاثیرگذار در روند درمان استئونکروز زانو عبارت است از: مرحلهی بیماری به این صورت که اگر بیماری در مراحل اولیه تشخیص داده شود روند درمان آن با موفقیت بیشتری همراه خواهد بود، میزانی از استخوان که تحت آسیب قرار گرفته است و دیگر بیماریهای زمینهای که منجر به بیماری شده است. با توجه به این موارد درمانهای مختلفی برای استئونکروز زانو وجود دارد.
درمان سیاه شدن زانو بدون جراحی
در مراحل اولیه و در صورتی که ناحیهی آسیب دیده کوچک باشد با درمانهای غیرجراحی میتوان بیماری را درمان نمود. برخی از این درمانها عبارتند از:
↲ مصرف دارو
داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی مانند ایبوپروفن، ناپروکسن علاوه بر کاهش درد میتواند در کاهش میزان التهاب زانو نیز موثر باشند.
↲ کاهش وزن از روی زانو
در برخی از بیماران برداشتن وزن از روی زانوی آسیب دیده میتواند روند پیشرفت استئونکروز را کند کرده و باعث التیام زانو شود. استفاده از عصا و یا بریس روشهایی هستند که میتواند در کاهش وزن وارد شده به زانو موثر باشند.
↲ ورزش درمانی
انجام برخی حرکات ورزشی که توسط متخصص فیزیوتراپ برای بیمار تجویز میشود میتواند به تقویت عضلات ران کمک کند و دامنهی حرکتی مفصل آسیب دیده را بهبود ببخشد. ورزش در آب نیز یکی از روش های کاهش فشار روی مفصل زانو است که در درمان استئونکروز زانو موثر است. همچنین اجتناب از انجام برخی حرکتها تا زمان بهبود کامل میتواند در تسریع روند بهبود موثر باشند.
جراحی استئونکروز زانو
در صورتی که بخش بزرگی از استخوان تحت تاثیر استئونکروز قرار گرفته باشد و یا میزان درد خیلی شدید باشد روش جراحی به عنوان تنها گزینهی موثر به بیماران پیشنهاد میشود. چندین روش برای جراحی استئونکروز زانو وجود دارد که عبارتند از:
1- دبریدمان آرتروسکوپی
در آرتروسکوپی زانو با استفاده از دوربین جراحی و طی یک جراحی غیرتهاجمی بخشی از استخوان و یا غضروف آسیب دیده برداشته میشود تا جریان خون در این ناحیه اصلاح شود.
2- رفع فشار مرکزی
ایجاد یک و یا چند سوراخ روی استخوان جهت کاهش فشار روی سطح استخوان موثر خواهد بود.
3- پیوند استئوکندرال
پیوند استخوان و یا غضروف برای بازسازی استخوان و حمایت از غضروف در مفصل زانو انجام میشود.
4- استئوتومی
در جراحی استئوتومی بخشی از استخوان برداشته میشود و با پیوند استخوان به ترمیم زانوی آسیب دیده کمک میشود.
5- تعویض کامل زانو و یا تعویض بخشی از مفصل زانو
روش تعویض مفصل زانو به این صورت خواهد بود که استخوان و غضروف آسیب دیده برداشته میشود و از قطعات فلزی و یا پلاستیکی برای بازگرداندن عملکرد زانو استفاده میشود.
محدودیتها و عوامل خطر سیاه شدن استخوان زانو
سیاه شدن زانو میتواند باعث ایجاد درد، تورم و کاهش دامنهی حرکتی زانو شود و در صورتی که به موقع تحت درمان قرار نگیرد منجر به آسیبهای جبران ناپذیر به زانو میشود. در برخی موارد شدت آسیبها به حدی است که زانو باید به کلی تعویض شود. همچنین اعتیاد به الکل، چاقی و پیوند اعضا به ویژه پیوند کلیه از جمله عواملی است که خطر ابتلا به استئونکروز را افزایش میدهد.
*~ سوالات متداول درباره سیاه شدن استخوان زانو ~*
شروع بیماری تا پیشرفت بیماری ممکن است چند ماه طول بکشد. بر اساس مطالعات انجام شده هرچقدر درمان استئونکروز زانو زودتر شروع با نتایج بهتری همراه خواهد بود.
معاینهی بالینی زانو جهت بررسی تورم، کبودی، دامنهی حرکتی، میزان درد و یا هرگونه آسیب به عضلات، تاندون و رباطها، تصاویر اشعه ایکس، ام آر آی و اسکن استخوان از جمله راه های به کار گرفته شده توسط متخصص ارتوپد برای تشخیص سیاه شدن استخوان زانو است.
روشهای جراحی متعددی برای درمان استئونکروز زانو وجود دارد، با توجه به میزان آسیبی که به استخوان، غضروف و مفاصل زانو ایجاد شده است یکی از روشهای جراحی با نظر جراح انتخاب میشود.